Mẹo dân gian vệ sinh sofa, đệm: giấm, baking soda, chanh, bồ kết, phơi nắng, cái nào đúng, cái nào hại

Tự làm hay gọi thợ

Tám mẹo trong một hình

Mẹo dân gian truyền nhau vì nó từng giúp được ai đó. Bài này không bảo bỏ hết. Từng mẹo được giải thích theo hóa học và theo hướng dẫn tẩy vết của các trường đại học, để biết lúc nào dùng được, lúc nào nên dừng.

Giấm trộn baking soda: sủi bọt không phải là sạch hơn

Giấm là axit axetic loãng, baking soda là natri bicacbonat, một chất kiềm nhẹ. Trộn chung, hai chất trung hòa nhau, sinh ra nước, muối natri axetat và khí CO2. Bọt sủi chính là khí đó.

Một bài phân tích của nhà hóa học đăng trên trang khoa học Phys.org chỉ ra rằng bọt sủi không làm tăng sức tẩy. Thứ còn tác dụng là phần baking soda dư chưa phản ứng và lực chà, nên dùng riêng từng thứ thì hơn. Một nhà sản xuất vải bọc còn cảnh báo hỗn hợp này có thể để lại cặn, làm ố vải.

Baking soda: đỡ mùi chua, nhưng phải hút sạch

Baking soda là kiềm nhẹ. Nó trung hòa những vết bẩn có tính axit như sữa hỏng, mồ hôi, chất nôn, và mùi đi theo vết đó cũng giảm. Vì vậy người xưa rắc baking soda lên đệm, sofa có mùi là có cơ sở.

Điều cần biết là baking soda là bột. Bột lọt vào kẽ vải và lớp bông bên dưới, phải hút thật sạch. Với vết đã ngấm xuống ruột đệm, rắc trên mặt chỉ đỡ phần mùi ở mặt vải.

Mùi nước tiểu đã ngấm xuống ruột cần cách khác, xem khử mùi nước tiểu chó mèo trên sofa, đệm.

Giấm và chanh: axit nhẹ, có thể làm phai màu

Nước tiểu mới thường hơi axit hoặc gần trung tính. Để lâu, vi khuẩn phân hủy urê thành amoniac, nên vết cũ ngả kiềm và bốc mùi khai. Giấm pha loãng là axit nhẹ nên đỡ được phần mùi đó. Nhưng giấm vẫn là axit. Một nhà sản xuất vải bọc cảnh báo giấm đổ trực tiếp và để ngấm có thể làm phai, đổi màu vải, và có thể làm hại sợi len, lụa.

Nước chanh được hướng dẫn tẩy vết của Đại học bang New Mexico xếp vào nhóm chất tẩy màu, cùng nhóm với oxy già. Tẩy được vết thì cũng có thể tẩy màu vải.

Phơi chỗ vừa thấm chanh ra nắng thì càng dễ bạc màu hơn, vì tia cực tím cũng làm phai thuốc nhuộm. Trên vải màu, chỗ bạc có thể loang lổ chứ không đều.

Bồ kết, bồ hòn: bọt nhẹ, nước có màu

Bồ kết và bồ hòn được người Việt dùng lâu đời để gội đầu, rửa bát, vì giàu saponin, một chất tạo bọt tự nhiên. Nghiên cứu ghi nhận saponin bồ hòn tẩy bẩn ở mức vừa phải, và bọt không phải là thứ trực tiếp làm sạch.

Điều người xưa làm đúng là chọn chất nhẹ cho đồ mỏng. Điều cần biết là dịch chiết bồ hòn có màu vàng nâu đến nâu sẫm, đến mức nhà sản xuất phải tẩy màu trước khi cho vào sản phẩm. Nước bồ kết nấu ở nhà vì vậy dễ để vệt trên vải sáng, nhất là khi không xả sạch được như ở sofa, đệm.

Bồ kết, xà phòng, chất tẩy tổng hợp thay nhau qua thời gian thế nào, xem chất tẩy rửa xưa và nay.

Phơi nắng: khô nhanh, nhưng phai màu

Phơi đệm, gối ra nắng giúp đồ khô nhanh và thoáng. Điều này đúng: vải để ẩm thì mốc mọc nhanh, nên làm khô kỹ là cách chặn mốc.

Cái giá là tia cực tím. Viện Bảo tồn Canada ghi rằng tia cực tím làm phai thuốc nhuộm, làm sợi yếu và ngả vàng, hư hại cộng dồn và không phục hồi được. Phơi đệm hằng tuần dưới nắng gắt thì vỏ đệm cũ đi rất nhanh.

Cách cân bằng là phơi chỗ thoáng gió, có bóng râm hoặc nắng nhẹ, lật mặt vải vào trong nếu được, và mang vào khi đã khô.

Mùa nồm không phơi được thì xem sofa, đệm ẩm mốc mùa nồm.

Đập đệm: hất bụi ra, nhưng bụi bay lại

Đập đệm, đập thảm là cách người ta làm sạch hàng trăm năm trước khi có máy hút bụi. Nó đúng ở chỗ hất bụi khô và cát ra trước khi chúng mài sợi hay thành bùn khi gặp nước.

Điểm yếu là bụi bay lên rồi lại rơi xuống nhà, nhất là khi đập trong phòng hay ngoài ban công chung cư. Đệm bông đập mạnh có thể làm lớp ruột xô lệch, vón cục. Máy hút bụi làm cùng việc đó mà giữ bụi trong máy.

Đập thảm, máy hút bụi và các cách làm sạch khác ra đời thế nào, xem các cách làm sạch thảm, sofa.

Kinh nghiệm xưa đúng ở đâu

• Xử lý ngay: hướng dẫn tẩy vết nào cũng nói vết càng để lâu, càng gặp nhiệt thì càng khó tẩy.
• Thấm chứ không chà: chà làm vết loang rộng và xù mặt vải.
• Thử ở chỗ khuất trước: mặt dưới đệm ngồi, mép sau tựa lưng.
• Làm khô thoáng sau khi lau: ẩm lâu thì mốc và mùi.
• Hất, hút bụi trước khi làm ướt: bụi khô gặp nước thành bùn trong sợi.

Một điều người xưa không cần nhưng nay phải nhớ: không bao giờ trộn thuốc tẩy javel với giấm, nước chanh hay chất có amoniac. Javel gặp axit sinh khí clo, gặp amoniac sinh khí cloramin. Lời dặn này có trong hướng dẫn của Sở Y tế Alabama, Bộ Y tế bang New Jersey và Bộ Y tế Canada.

Muốn biết vết thuộc nhóm nào để chọn cách, xem các loại vết bẩn trên vải. Ghế văn phòng có mùi thì xem ghế văn phòng bị mùi hôi.

Khi nào nên dừng mẹo và gọi thợ

Dừng khi thử một lần mà vết không nhạt, hoặc vết bắt đầu loang, đổi màu. Lau thêm nhiều lần chỉ làm viền to hơn. Dừng khi mùi đã ở trong ruột đệm, ruột ghế, vì mẹo nào làm trên mặt vải cũng không tới được đó.

Vải len, lụa, linen, nhung và sofa da thì đừng thử giấm, chanh hay bồ kết. Gửi ảnh vết và nhãn ghế cho thợ xem trước.

Câu hỏi thường gặp