Các cách làm sạch thảm, sofa trên thế giới: từ đập bụi, gội xà phòng đến giặt hút nước nóng

Tự làm hay gọi thợ

Dòng thời gian trong một hình

Các mốc năm trong hình lấy từ bảo tàng, tài liệu của hiệp hội ngành và các bài báo ngành ghi ở cuối bài. Những cách làm không tìm được năm chắc chắn thì chỉ ghi thứ tự, không ghi năm.

Đập, phơi, chải: khi chưa có máy

Một bảo tàng địa phương ở Mỹ kể rằng từ thập niên 1840, thảm dệt bằng máy rẻ đi nên nhiều nhà có thảm hơn. Muốn sạch thì mang thảm ra ngoài, vắt lên dây phơi hay lan can, rồi đập bằng cây đập làm từ mây, song hoặc dây thép.

Cách này đúng ở chỗ hất được bụi khô và cát ra trước khi chúng mài sợi. Nắng và gió làm thảm khô, bớt mùi. Điểm yếu là bụi bay khắp nơi, đập mạnh lâu ngày làm sợi và nền thảm yếu đi.

Đến thập niên 1950, máy quét thảm và máy hút bụi đã thay cây đập ở phần lớn các nhà.

Máy hút bụi: từ xe ngựa đến cầm tay

Theo bảo tàng khoa học Anh, năm 1901 kỹ sư Hubert Cecil Booth nghĩ ra cách hút bụi thay vì thổi bụi. Máy đầu tiên to đến mức phải đặt trên xe ngựa đỗ ngoài đường, ống dài luồn qua cửa sổ vào nhà.

Năm 1907, một người gác cửa ở Mỹ tên James Spangler làm được máy quét hút gọn nhẹ, đẩy bằng tay. Từ đó máy hút bụi dần vào từng nhà.

Hơn trăm năm sau, hút bụi vẫn là bước đầu tiên của mọi cách giặt thảm và sofa. Bụi khô hút ra được thì không bị nước biến thành bùn trong sợi.

Các cách giặt ướt của thế kỷ 20

• Gội thảm: dùng máy chổi quay đánh dung dịch tạo bọt vào thảm. Một bài báo ngành năm 2005 chỉ ra điểm yếu: cặn xà phòng ở lại trong sợi làm thảm nhanh bẩn lại.
• Bột thấm khô: hạt xốp ngậm dung dịch được chải vào thảm, hút bẩn vào hạt, rồi hút bụi lấy hạt ra. Ít ẩm nên ít nguy cơ ướt quá, co rút hay loang màu.
• Bọt khô: máy trục cuốn phủ bọt đã sục khí lên thảm, rồi hút lại cả bọt lẫn bẩn.
• Đệm bonnet: máy xoay gắn tấm đệm cotton thấm dung dịch, lau mặt thảm. Dùng rất ít nước, hợp làm sạch giữa kỳ.
• Giặt hút nước nóng (hot water extraction): bơm nước nóng pha dung dịch vào thảm dưới áp lực rồi hút nước bẩn về bình ngay. Có máy xách tay và máy gắn trên xe tải.
• Giặt ít ẩm bọc bẩn (encapsulation): dung dịch khô lại thành tinh thể giữ chất bẩn, lần hút bụi sau lấy đi.

Bài báo ngành năm 2005 nói cách bọc bẩn phát triển trong khoảng mười năm trước đó. Một bài khác viết rằng nó nhanh hơn đệm bonnet, cần ít kỹ năng hơn và ít bị loang ố khi khô.

Có hãng thảm lớn coi giặt hút nước nóng là cách làm sạch tốt nhất và yêu cầu giặt định kỳ bằng cách này mới giữ bảo hành. Hai tiêu chuẩn ngành của IICRC ra đời trong giai đoạn này: tiêu chuẩn giặt thảm có bản đầu năm 1991, tiêu chuẩn giặt đồ bọc có bản đầu năm 2000.

Xà phòng gội thảm ngày ấy và chất tẩy tổng hợp sau này khác nhau thế nào, xem lịch sử chất tẩy rửa.

Hơi nước kèm máy hút

Hơi nước nóng là một nhánh của giặt hút: dùng hơi thay cho tia nước, rồi hút ngay. Xanh Sạch giặt sofa, đệm, rèm bằng cách này để vải ít ướt và khô nhanh. Hơi nước làm được gì, không làm được gì có ở đường dẫn cuối bài. Đồ bọc bên trong có mút giữ nước lâu nên càng cần ít ẩm, xem bên trong ghế sofa có gì.

So sánh các cách làm sạch

Không nguồn nào đưa ra số giờ khô chung cho từng cách, vì còn tùy vải, độ dày và thời tiết. Nói chung, cách nào càng ít nước và hút lại càng kỹ thì càng nhanh khô và càng ít nguy cơ ố, co, mốc.

Với sofa và đệm, lượng nước quan trọng hơn ở thảm. Thảm chỉ có sợi và nền mỏng, còn ghế có cả lớp mút bên dưới. Vải sợi tự nhiên, nhung và vải có nhãn S hợp với cách ít ẩm.

Ozone và đèn UV: điều gì có bằng chứng

Máy tạo ozone thường được quảng cáo là khử mùi, diệt khuẩn cho phòng, xe, sofa. Cơ quan môi trường Mỹ ghi rõ ozone là khí độc: hít vào có thể gây đau ngực, ho, khó thở và làm hen nặng hơn. Ủy ban không khí bang California cũng cảnh báo ozone gây viêm đường hô hấp.

Cả hai cơ quan cùng nói một điều: ở mức an toàn cho người, máy ozone hầu như không làm sạch được không khí. Ozone chỉ diệt khuẩn, khử mùi ở nồng độ rất cao, trong điều kiện công nghiệp có kiểm soát. Ozone còn có thể làm hỏng vải và cao su.

Vì vậy không chạy máy tạo ozone khi trong phòng có người. Cơ quan môi trường Mỹ ghi chưa cơ quan liên bang nào duyệt dùng máy này ở nơi có người. Vật nuôi hít cùng bầu không khí đó, nên cũng đừng để chúng ở trong phòng.

Đèn UV-C diệt được vi sinh vật nhưng chỉ ở chỗ tia chiếu tới và đủ liều. Nghiên cứu của cơ quan môi trường Mỹ cho thấy liều giảm theo khoảng cách và thấp hơn ở chỗ bị che. Vải bọc có nhiều kẽ sợi, nếp gấp và lớp bên dưới, nên đừng coi đèn UV là thay cho giặt.

Với các lời như nano hay diệt gần hết vi khuẩn, nên hỏi người bán tài liệu thử nghiệm: thử trên vật liệu gì, ai thử, đo thế nào.

Mùi trên sofa thường nằm ở vết bẩn và lớp ruột, xem mùi thuốc lá trên sofa và rèm.

Câu hỏi thường gặp